Hipokalcemia, zwana potocznie gorączką mleczną, to jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych krów mlecznych w okresie okołoporodowym.
Choć najczęściej kojarzy się z dramatycznym zaleganiem zwierzęcia, to jej bezobjawowa forma może być równie groźna.
Wpływa nie tylko na zdrowie krowy, ale również na jej wydajność mleczną, odporność oraz zdolność do rozrodu. W artykule wyjaśniamy, czym jest hipokalcemia, jakie są jej skutki oraz jak skutecznie jej zapobiegać, bazując na wynikach badań i doświadczeniu profesora Zygmunta Kowalskiego z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, który omówił problem podczas tegorocznej Konferencji Blattin Polska.
Co to jest hipokalcemia?
Hipokalcemia to stan, w którym poziom wapnia we krwi spada poniżej normy, co prowadzi do zaburzeń funkcji mięśni i układu nerwowego. Wapń jest kluczowym pierwiastkiem odpowiedzialnym za skurcze mięśni, w tym mięśni przewodu pokarmowego i macicy. Niedobór wapnia może więc powodować nie tylko zaleganie, ale też problemy z trawieniem, zatrzymanie łożyska i infekcje macicy, a w konsekwencji poważne straty ekonomiczne dla hodowcy.
Hipokalcemia rozwija się w wyniku nagłego zapotrzebowania organizmu krowy na wapń po porodzie. Mleko i siara zawierają duże ilości tego pierwiastka, a organizm nie zawsze jest w stanie szybko go uzupełnić. Jeśli mechanizmy mobilizacji wapnia z kości oraz jego wchłaniania z przewodu pokarmowego nie funkcjonują prawidłowo, dochodzi do jego niedoboru we krwi.
Formy hipokalcemii
- Hipokalcemia kliniczna – objawia się osłabieniem, brakiem koordynacji ruchowej, zaleganiem, a nawet śmiercią zwierzęcia. Krowy w tym stanie wymagają natychmiastowej interwencji weterynaryjnej. Problem dotyczy ok. 6-8% krów w stadzie.
- Hipokalcemia subkliniczna – niewidoczna gołym okiem, ale dotykająca nawet 40-50% krów. Wpływa na zmniejszenie pobrania paszy, problemy z rozrodem, przemieszczenie trawieńca oraz zwiększoną podatność na infekcje. Ponieważ nie powoduje nagłego zalegania, często bywa bagatelizowana, a jej skutki objawiają się długofalowo w postaci gorszej wydajności mlecznej i problemów zdrowotnych w kolejnych laktacjach.
Dlaczego jedne krowy są bardziej podatne niż inne?
Największe ryzyko występuje u starszych krów, które mają osłabioną zdolność mobilizacji wapnia z kości. Starsze osobniki produkują również większe ilości mleka i siary, co dodatkowo obciąża ich organizm. Równie duże znaczenie ma kondycja krów przed porodem – zwierzęta otłuszczone jedzą mniej, co może powodować niedobory mineralne.
Dieta bogata w potas, szczególnie pochodzący z lucerny i nawożonych traw, może zaburzać gospodarkę mineralną organizmu, powodując zasadowicę metaboliczną, która osłabia działanie parathormonu – hormonu odpowiedzialnego za mobilizację wapnia.
Zapobieganie hipokalcemii – kluczowe strategie
- Dieta przed porodem – ograniczenie potasu i stosowanie soli anionowych, które obniżają pH krwi i poprawiają wchłanianie wapnia. Przykładem specjalistycznej mieszanki w tym przypadku może być Blattin DCAB.
- Monitorowanie poziomu wapnia – szczególnie w 3-4 dniu po porodzie, kiedy może pojawić się opóźniona hipokalcemia. Badania pokazują, że subkliniczna hipokalcemia w tym okresie może być główną przyczyną problemów zdrowotnych w kolejnych tygodniach.
- Podawanie wapnia po porodzie – bolusy wapniowe dla krów wysokiego ryzyka oraz kontrola DCAD (zbilansowanie kationów i anionów w diecie). Niektóre krowy wymagają również dożylnych wlewów wapnia, ale powinny być one stosowane ostrożnie, by nie zaburzyć mechanizmu mobilizacji wapnia. Odpowiedzią firmy Blattin Polska w tym przypadku jest produkt Blattisan Calcium-Gel – płynny preparat wapniowo-fosforowy w formie właśnie wlewów.
- Stosowanie lizawek solnych – powinny one być dostępne dla krów przez cały czas. Sód zawarty w soli może pomagać w regulacji gospodarki mineralnej i poprawiać pobranie paszy, co przekłada się na lepszą kontrolę hipokalcemii.
- Dwie grupy zasuszeniowe – pozwala to lepiej dopasować żywienie do potrzeb zwierząt. Krowy w okresie zasuszenia powinny mieć odrębne dawki żywieniowe, dostosowane do ich stanu i zbliżającego się porodu.
Wnioski
Hipokalcemia to nie tylko problem zdrowotny, ale i ekonomiczny. Choroby związane z niedoborem wapnia mogą powodować znaczne straty w produkcji mleka i wymuszać brakowanie krów. Jej subkliniczna forma jest szczególnie podstępna, ponieważ może pozostawać niezauważona, a jednak prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Dzięki odpowiedniemu zarządzaniu żywieniem i profilaktyce można znacząco ograniczyć występowanie tej choroby w stadzie, poprawiając zdrowie i wydajność mleczną zwierząt.
A czy Twoje krowy są bezpieczne? Może warto sprawdzić poziom wapnia i zoptymalizować dietę już dziś!
