dr inż. Mirosław Wantuła
W drugiej części artykułu omówiliśmy, jak odpowiednia dieta i dodatki paszowe mogą wspomóc świnie w walce ze stresem cieplnym. Teraz skupimy się na praktycznych rozwiązaniach w zakresie warunków utrzymania i zarządzania środowiskiem w chlewni.
Zarządzanie środowiskiem w chlewni w czasie upałów
Oprócz żywienia, warunki utrzymania świń w chlewni odgrywają ogromną rolę w zapobieganiu przegrzaniu. Istnieje wiele praktycznych strategii, które pomagają utrzymać niższą temperaturę otoczenia lub ułatwić zwierzętom chłodzenie się. Do najważniejszych należą:
- Zredukowanie obsady – w ciasnych, zatłoczonych kojcach świnie silniej się nawzajem ogrzewają. Latem warto zapewnić mniejszą liczbę zwierząt na jednostkę powierzchni, by każde zwierzę miało miejsce na odetchnięcie i położenie się z dala od innych.
- Intensywna wentylacja – zwiększenie wymiany i ruchu powietrza pomaga odprowadzić ciepło i odparować wilgoć. Rekomenduje się, by w upały prędkość ruchu powietrza w chlewni wynosiła nawet 0,5–1 m/s (wobec standardowych <0,2 m/s). Osiąga się to poprzez włączenie dodatkowych wentylatorów, wywietrzników lub uchylenie okien (jeśli to bezpieczne biologicznie). Ruch powietrza działa jak „wiatrak” chłodzący świnie.
- Chłodzenie powietrza wlotowego – jeśli to możliwe, należy obniżać temperaturę powietrza, które trafia do budynków inwentarskich. Stosuje się do tego np. systemy zraszania lub foggery (zamgławiacze) na wlotach powietrza, czy też klimatyzatory ewaporacyjne. Schłodzone powietrze, kierowane następnie w strefę przebywania zwierząt, pomaga utrzymać mikroklimat poniżej progu stresu.
- Ograniczenie nasłonecznienia budynku – promienie słoneczne mogą nagrzewać wnętrze chlewni, zwłaszcza przez okna i dach. Warto zadbać o dobrą izolację termiczną ścian i dachu (np. powłoki izolacyjne, odpowiedni materiał budowlany) oraz zacienienie okien. Pomocne może być zewnętrzne obsadzenie drzew lub instalacja żaluzji, markiz. Rolnicy stosują też bielenie okien wapnem lub farbą, by odbijać część światła. Celem jest zminimalizowanie efektu szklarni w budynku.
- Zraszanie świń wodą – skoro świnie nie pocą się efektywnie, można im pomóc poprzez polewanie ich wodą. Instalacje zraszające (sprinklery) lub nawet ręczne polewanie podłogi i przejść wodą sprawiają, że zwierzęta chętnie kładą się w mokrych miejscach i oddają ciepło przez kontakt z chłodną, mokrą podłogą. Parująca z ich skóry woda odbiera ciepło (chłodzenie parowaniem). Należy jednak uważać, by woda nie zalegała długo (ryzyko wilgoci, chorób); najlepiej zraszać okresowo, pozwalając na wyschnięcie między sesjami.
- Dostosowanie godzin i sposobu karmienia – tak jak wspomniano, karmienie w chłodniejszych porach dnia (wczesny ranek, późny wieczór) i podzielenie posiłków na mniejsze porcje pomaga zmniejszyć obciążenie cieplne organizmu). Unikamy karmienia w środku dnia, gdy jest najgoręcej. To prosta zmiana organizacyjna, a może znacząco poprawić komfort zwierząt.
- Nieograniczony dostęp do wody – zapewnienie wielu wygodnych poideł i stałego dostępu do świeżej, chłodnej wody to podstawa. Woda działa jak wewnętrzny klimatyzator dla świń i pozwala im regulować temperaturę ciała poprzez picie i wydalanie moczu. W upał świnie piją nawet trzykrotnie więcej – musimy być na to przygotowani (sprawna sieć wodna, zapas wody w studni/zbiorniku). Nigdy nie należy ograniczać wody w obawie przed rzekomym „przewodnieniem” – zwierzęta same wiedzą ile potrzebują, a brak wody przy wysokiej temp. szybko doprowadzi do przegrzania i padnięć.
Podsumowanie
Podsumowując, stres cieplny u świń jest poważnym wyzwaniem w chowie trzody, szczególnie w nowoczesnych, intensywnych systemach produkcji. Współczesne wysoko wydajne genotypy wytwarzają nawet o ~20% więcej ciepła metabolicznego niż starsze rasy, co czyni je jeszcze bardziej podatnymi na skutki upałów. Dlatego hodowcy muszą wdrażać kompleksowe działania: od właściwej dietetyki letniej (modyfikacja paszy, dodatki paszowe) po udoskonalenie warunków klimatycznych w chlewni (wentylacja, chłodzenie, pojenie). Odpowiednio przygotowane gospodarstwo jest w stanie zminimalizować spadki produkcyjności w okresie letnim, chronić zdrowie i dobrostan świń oraz zapobiec stratom ekonomicznym związanym ze stresem cieplnym. Dzięki połączeniu strategii żywieniowych i zarządzania środowiskiem, nawet największe upały staną się dla naszych zwierząt mniej uciążliwe, a produkcja wieprzowiny pozostanie opłacalna i efektywna.
